Een ode aan de vertaler

onder Boekwetenschap met 17 reacties op 27 juli 2017

Vertalingen: het lijkt tegenwoordig een heikel punt te zijn in de boekenwereld. Mensen klagen over hoe een boek vertaald is, over dat titels niet goed gekozen zijn of dat het behouden van de Engelse titel juist een fout is, over dat het te lang duurt voordat een vertaling verschenen is, over dat het beter is om Engels te lezen in plaats van vertaald… ik word er soms best verdrietig van. Want zonder die vertalers zou de boekenwereld gewoon niet compleet zijn, en dus vind ik dat we die fantastische mensen in het vertaalvak wel eens wat liefde mogen geven.

Dankzij vertalers kunnen wij lezen

Oké. Engels is een wereldtaal en het is anno 2017 heel vanzelfsprekend dat we goed Engels kunnen lezen, spreken en schrijven. Maar het is gewoon oneerlijk en bovendien onrealistisch om te verwachten dat alle boekenwurmen zonder problemen Engelse boeken kunnen én willen verslinden. Er zijn mensen die gewoon niet goed zijn in Engels of in talen in het algemeen, mensen die dyslexie hebben waardoor Engels lezen nog moeilijker wordt dan Nederlands lezen al is, er zijn kinderen die nog geen Engels kunnen en toch graag willen lezen, er zijn mensen die de Nederlandse taal gewoon mooier en fijner vinden… en dankzij vertalers kunnen al die mensen tóch grotendeels dezelfde mooie boeken lezen als degenen die Engels lezen. Dankzij vertalers worden lezen en mooie boeken toegankelijk en dat is van onschatbare waarde.

Harry Potter

Laat ik het voorbeeld van Harry Potter nemen. Ik denk dat ik voor veel mensen spreek als ik zeg dat ik als achtjarig hummeltje echt nog geen Engels kon en dat het dus niet eens een keuze was om Engels te lezen: ik pakte gewoon de Nederlandse boeken en genoot er met volle teugen van. En er is ook een reden dat ik, toen ik startte met de lerarenopleiding Nederlands, stopte met Engels lezen: ik wilde mijn leerlingen mooie boeken aanraden en het maakte me echt geen sikkepit uit of dat dan vertaalde boeken waren. Maar ik wilde niet aan komen zetten met ‘’dit boek vind je vast super, maar dan moet je wel eerst je Engels oefenen.’’ Het is toch van de zotte dat er restricties zijn om te kunnen genieten van een goed boek? Zo voelt het voor mij: vertalingen nemen restricties weg.

Dankzij vertalers kunnen we boeken begrijpen

Dit is iets waar veel mensen misschien niet bij stilstaan en ook ik had het nooit zo beseft, maar het is wel echt een heel helder argument. Vertalen betekent niet alleen dat je de juiste Nederlandse woorden kiest, maar ook dat je de zinsconstructies goed kunt omzetten en dat je, kort gezegd, de schrijfstijl kunt evenaren. Sommige grapjes of manieren van zinsbouw begrijp je gewoon niet als Engels niet je moedertaal is of de Engelse/Amerikaanse cultuur niet natuurlijk voelt (uitzonderingen daargelaten, uiteraard). En er zullen altijd woorden zijn die je niet begrijpt, en als dat net woorden zijn die belangrijk zijn voor het verhaal… dan is dat toch best zuur. Dankzij vertalingen kunnen we genieten van de schrijfstijl en het verhaal zoals dat bedoeld is door de auteur!

Vertalingen horen bij de cultuur

Ik pak het voorbeeld van de Potterboeken er nog even bij: steek je hand op als je net als ik opgegroeid bent met Perkamentus, Zweinstein, de Wegisweg, Brulbrieven, Zwerkbal en madame Plijster in plaats van Dumbledore, Hogwarts, Diagon Alley, Howlers, Quidditch en madame Pomfrey. Ik vind nog steeds dat Wiebe Buddinh’ een geweldige vertaling heeft neergezet die in mijn ogen gewoon deel is gaan uitmaken van de Nederlandse boekencultuur. Ik zou het ook niet anders willen: ik ben gewend aan de Nederlandse boeken en je krijgt mij ook nooit van mijn leven aan de Engelse versies. Het hoort er gewoon bij en dat vind ik alleen maar bijzonder.

Vertalen is zwaar werk

Boeken vertalen is echt niet makkelijk, stel ik me zo voor. Je moet de schrijfstijl zien te behouden, je moet zorgen dat het logisch blijft, en eigenlijk moet je ervoor zorgen dat lezers niet eens merken dat ze een vertaling lezen. Natuurlijk, soms duurt het lang of slaat een vertaler de plank enigszins mis, maar dankzij die vertalers kunnen wij wel ontelbaar veel prachtige boeken lezen in plaats van dat we veroordeeld zijn tot de oorspronkelijke versies. Eigenlijk zijn de vertalers gewoon net zo belangrijk als de auteurs, en daarom geef ik de vertaler van een boek ook credit bij een recensie. Want het zijn ook boekennerds die ook gewoon hun best doen om te zorgen dat wij kunnen genieten van mooie verhalen, en dat mogen we niet vergeten.

Wat vind jij van boekvertalingen?


Gerelateerde berichten:


Reacties

  • Amen Vivian! Ontzettend goed stuk, vertalers zijn toppers ! 🙂

  • Precies dit! Ik kan niet anders dan het beamen.

  • Ik ben zo iemand die een boek bij voorkeur in het Engels leest, als dat de originele taal is. Ik weet dat vertalers hun uiterste best doen om het boek zo getrouw mogelijk om te zetten naar het Nederlands, maar dat neemt niet weg dat dat niet altijd helemaal lukt. Zo las ik een keer deel 1 in een serie (in het Nederlands) die blijkbaar in de Engelse versie een subtiele hint bevatte naar één van de karakters die later in de serie homoseksueel bleek te zijn. In het Nederlands was deze hint dus totaal weggevallen. Het kan zijn dat er geen goede vertaling te vinden was, maar het kan ook zijn dat de vertaler het belang van die hint niet kende omdat de latere delen nog niet uit waren. Ik vind het echt zonde als ik dat soort kleine dingen niet meekrijg. Dus ja, ik lees toch het liefst in het Engels.

    Maar dat wil niet zeggen dat ik het niet onwijs belangrijk vind dat boeken vertaald worden of geen respect heb voor de vertalers. Het belangrijkste is uiteindelijk dat iedereen lekker kan lezen zoals hij of zij wil, in het Nederlands óf het Engels.

    • Dat is inderdaad de andere kant ervan: ook als vertaler moet je de Engelse taal én de cultuur goed beheersen en er helemaal in willen duiken zodat je alles begrijpt, en als dat niet lukt is dat erg jammer voor de lezers. Daarom zijn er denk ik ook behoorlijk gebrekkige vertalingen in omloop, want net als bij auteurs is de ene vertaler gewoon beter of sterker in bepaalde dingen dan de andere.

  • Vertalers zijn helden.

    Ik vind dat iedereen lekker mag lezen wat hij/zij wil, maar al die denigrerende opmerkingen over Nederlands lezen zijn zo vervelend! Zelf heb ik Engels gestudeerd en nog kom ik in elk boek onbekende woorden tegen, dus waarom zou je mensen gaan judgen als ze Nederlands lezen? Zo stom.

    Ik lees zelf ook altijd gewoon Nederlandse boeken om mijn kennis op peil te houden, zoveel prachtige woorden en zinnen die je anders vergeet…

  • Ik ben een tijdje terug overgestapt van ‘bijna alleen Engels’ naar soms ook vertalingen, en tussen die vertalingen zaten zeker pareltjes die in het Engels waarschijnlijk niet mooier waren geweest. Ik ben verliefd op de Engelse taal, maar eigenlijk gewoon op taal in het algemeen, dus geef me een boek en ik ben blij.

    De vertaling van Harry Potter vind ik zelf trouwens niet heel prettig, maar ik weet ook dat dat iets persoonlijks is. En ik was al wat ouder en kon zelf Engels lezen toen de boeken uitkwamen, dat maakt natuurlijk ook verschil. De vertalingen zijn namelijk door de vertaling nét iets kinderlijker, en toen ik de boeken begon te lezen was ik nog gevoelig voor of iets niet te kinderachtig was ;’D Het zware leven van een puber en zo haha.

    Hoe dan ook, vertalen is een enorme klus, en respect voor de mensen die dat maar doen!

    • Dat snap ik ook, het heeft ook veel te maken met waar je aan gewend bent natuurlijk! Maar wat je zegt vind ik wel mooi: beide talen zijn gewoon prachtig, en het Engels kan soms echt niet tippen aan het Nederlands, net zo goed als dat andersom geldt.

  • Het vertaalvak wordt volgens mij nog veel te veel onderschat, maar goed vertalen is echt een kunst!

  • Ik kan vloeiend Engels spreken, lezen en schrijven maar ik vind het veel fijner om in het Nederlands te lezen. Zo blijft lezen echt een ontspanningsmomentje, omdat ik mezelf dan veel beter kan verplaatsen in het boek 🙂

  • Duizend hartjes voor dit artikel! Ik heb zoveel respect voor vertalers, en ik ben ontzettend blij dat zij het lezen voor iedereen toegankelijk maken 😄

  • Super! Ik zeg altijd dat ik alle mensen die het mogelijk maken dat een boek in de rekken van de boekenwinkel of bibliotheek liggen, enorm dankbaar ben omdat ik zonder boeken niet overleef. Bij die groep horen ook de mensen die ze vertalen, dus ik ben ze ook enorm dankbaar 😉 Want ja, ik kan prima Engels. Maar ik lees om te ontspannen en tot rust te komen, en de inspanning die ik moet doen om een Engels boek te begrijpen neemt die ontspanning vaak weg.

  • Ik vind het gehaat op vertalingen zo erg, evenals het ‘veroordelen’ van Nederlands lezen. Ik ben echt van mening dat veel (YA) lezers (maar niet alle natuurlijk) de Engelse taal een beetje ophemelen, terwijl ze in de meeste gevallen niet alles uit de tekst zullen snappen. Ik vind het argument ‘ik lees alleen in de originele taal’ geen mooi argument, want de meesten durven zich dan weer niet aan Frans en Duits te wagen, terwijl veel toffe boeken ook daar vandaan komen. Dat vind ik een beetje hypocriet.
    Ik lees in allebei de talen. Als ik weet dat een boek vertaald gaat worden, dan wacht ik op de Nederlandse vertaling, omdat ik de Nederlandse markt wil steunen (zonder NLse uitgevers, geen toffe events!) en omdat ik het soms ook gewoon fijner vind lezen. De Engelse boeken die ik scoor zijn vaak boeken die niet vertaald gaan worden of gewoon echt heel nieuw zijn (en soms worden ze later alsnog vertaald. HALLO REREAD!).

    • Ik sluit me helemaal bij je aan, Emmy: met ”de originele taal” wordt inderdaad vaak alleen Engels bedoeld heb ik het idee, terwijl er ook ontzettend veel mooie boeken zijn in andere talen en er zijn maar heel weinig mensen die zich daaraan wagen – terwijl dat precies hetzelfde is, uiteindelijk. En inderdaad: door vertaalde boeken te lezen, steun je ook de Nederlandse winkels en uitgevers en houd je de Nederlandse boekencultuur levend en bruisend, en dat is zó belangrijk. En bovendien: we spreken en schrijven met z’n allen ook nog gewoon Nederlands, dus wat is er dan mis met Nederlands lezen?